Dünyada gündeme gelen hantavirüs vakaları ve kruvaziyer gemisi kaynaklı salgın tartışmaları sonrası uzmanlar, günlük hayatta fark edilmeyen bulaş risklerine dikkat çekmeye başladı. Özellikle marketlerde ve depolarda bekleyen teneke kutu içeceklerin kapak kısmı üzerinden oluşabilecek olası kontaminasyon riski sosyal medyada yeniden tartışma konusu oldu.
Mikrobiyoloji uzmanı Dr. Hakan Bozdemir tarafından yapılan kapsamlı değerlendirmede, fare ve sıçan idrarıyla bulaşabilen birçok patojenin halk sağlığı açısından ciddi risk oluşturduğu belirtildi.
Hantavirüs, leptospiroz ve Lassa virüsü uyarısı
Uzmanlara göre kemirici kaynaklı zoonotik hastalıklar arasında en dikkat çeken başlıklar hantavirüs, leptospira bakterileri ve Lassa virüsü olarak öne çıkıyor.
Hantavirüslerin bazı türleri ağır solunum yetmezliği ve kardiyopulmoner sendrom oluşturabiliyor. Özellikle Güney Amerika’da görülen Andes varyantının nadir de olsa insandan insana bulaşabildiği belirtiliyor. Bazı yeni dünya hantavirüslerinde ölüm oranlarının yüzde 35-40 seviyesine kadar çıkabildiği ifade ediliyor.
Leptospira interrogans bakterisinin ise dünya genelinde yılda yaklaşık 1 milyon vakaya neden olduğu, ağır tabloda böbrek yetmezliği ve akciğer kanaması gelişebildiği kaydediliyor.
Depolar “risk alanı” olabilir
Paylaşılan bilimsel çalışmalarda, özellikle gıda depoları ve stok alanlarında kemirici temasının zoonotik bulaş açısından önemli risk oluşturduğu vurgulandı.
Sri Lanka’da yapılan bir saha araştırmasında depo ortamlarında leptospira taşıyan kemiricilere rastlandığı ve bu alanların doğrudan rezervuar niteliği taşıyabileceği belirtildi.
Uzmanlara göre üretimden market rafına kadar geçen süreçte depo, nakliye ve perakende zincirinin her halkasında kemirici teması riski oluşabiliyor.
Teneke kutu kapağından bulaş mümkün mü?
Uzman değerlendirmesine göre kemirici idrarıyla temas etmiş bir kutu kapağında bazı mikroorganizmalar belirli süre canlı kalabiliyor. Nemli yüzeylerde leptospira bakterisinin daha uzun süre enfektif kalabileceği, hantavirüsün ise sıvı yüzeylerde sınırlı süre yaşayabildiği ifade ediliyor.
Ancak uzmanlar, teneke kutu kapağı üzerinden bulaşın büyük ölçekli salgınlara neden olduğunu gösteren güçlü epidemiyolojik kanıtların bulunmadığını da vurguluyor.
Bu nedenle bilim çevrelerinde konu “biyolojik olarak mümkün ancak net kanıtı sınırlı” bir risk başlığı olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlardan basit hijyen önerileri
Uzmanlar, günlük hayatta uygulanabilecek basit önlemlerin yeterli olabileceğini belirtiyor.
Öneriler arasında şunlar yer alıyor:
Önerilen önlemler
* Teneke kutu kapağını tüketim öncesi suyla yıkamak
* Temiz peçete ile silmek
* Mümkünse içeceği bardağa dökerek tüketmek
* Açıkta ve hijyen koşulları zayıf alanlarda beklemiş ürünlere dikkat etmek
* Depolama ve nakliye süreçlerinde kemirici kontrolünün artırılması
Uzmanlar, mevcut riskin düşük olduğunu ancak temel hijyen alışkanlıklarının ihmal edilmemesi gerektiğini ifade ediyor.
